Journal title

fa طعنه رندانه به حافظ شهر بررسی ایهام در تخلص شعری حافظ شیراز A Clever Irony of “Hafiz عمومى General پژوهشي Research ایهام و دوپهلوگویی ویژگی آشکار و شاید هویداترین صنعتی باشد که در سرودههای خواجه شیراز به‌کار رفته است. وقتی این شگرد بلاغی و زیباییشناختی با ویژگی اخلاقی، هنری و رمزی ممتازی به نام «رندانگی» همراه شود، فهم مقصود سخن خواجه، گونه‌گون، متناقض و گاه دیریاب میشود. یکی از این ایهامهای رندانه در شعر خواجه شیراز ایهام در خود واژه «حافظ» است. نگارنده در جستار پیش‌رو نمونههایی از ابیات پایانی غزلهای خواجه را که در آن تخلصِ «حافظ» ذکر شده ارائه کرده است و با آوردن دلایلی بیان میکند که اگر در چنین نمونههایی منظور از «حافظ» را، حافظِ قرآنِ شهر بدانیم، شاید به منظور شاعر نزدیکتر شده باشیم. مهمترین دلایل نگارنده برای اثبات این امر، دگرسانیهای برخی ابیات خواجه شیراز است؛ بدین‌معنی که کاتبان دیوان او گاه واژههای هموزنِ «زاهد، واعظ و حافظ» را به‌جای یکدیگر به‌کار بردهاند و گاه با توجه به حال‌وهوای کلی یک غزل، برداشت معنی حافظ قرآن یا حافظ حدیث شهر درستتر مینماید. بنابراین باید بر قاموس شخصیتهای منفور دیوان خواجه، «حافظ» را نیز افزود و او را درکنار کسانی چون زاهد، واعظ، شیخ، فقیه، امام شهر، ملکالحاج، مفتی، قاضی، صوفی، یرغو و... قرار داد. Ambiguity and equivocation are among evident features and perhaps the most noticeable rhetorical figures employed in Hafiz’s poetry. When this rhetorical and aesthetic technique is mingled with 'cleverness’ understanding the intention of Hafiz becomes problematic and even sometimes hard-to-grasp. One of these clever ambiguities noticed in his poems is ambiguity in the word “Hafiz". This paper has discussed the final lines of his Ghazals in which the word “Hafiz” has been mentioned. Accordingly, the paper argues that if we regard “Hafiz” in its Persian equivalent as a memorizer of the holy Quran, we might be closer to the poet’s intention. The main reasons to prove this issue are the ‘alterations’ noticed in some of Hafiz’s lines. In other words, some scribes of his Divan have alternatively used some related words such as "Zahid" (pious), "Vaez" (preacher), "Hafiz" (memorizer), and at times, based on the atmosphere of the Ghazal, they have suggested terms like Memorizer of the Quran or Hadith for the word “Hafiz”. Therefore, to the list of hateful characters in Hafiz’s Divan, such as pious, preacher, Sheikh, Faqih, Malik-al-Hajj, Mufti, Judge, and Sufi, ‘Hafiz’ must be added as well. خواجه حافظ, حافظِ شهر, تخلص, ایهام Hafiz, Memorizer of the Quran, Pseudonym, Ambiguity 7 25 http://fis.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-1&slc_lang=fa&sid=1 حسین ایمانیان h.i1361@yahoo.com 1003194753284600585 1003194753284600585 Yes