Journal title

fa رابطه‌ی طنز داستانی با تحولات سیاسی در دوره‌ی پهلوی The relationship between fictional humor and political developments in the Pahlavi era ادبیات داستانی ادبیات داستانی پژوهشي Research بنیادیترین عنصر طنزآفرینی همان قاعدهی هنجارگریزی است که اساس ادبیات نیز متکّی بر آن است. اما هنجارگریزی در ادبیات جنبهی تعالی بخشی بر فرم و زبان دارد و در طنز، جنبهی تخریب رسومات رفتاری و تنزّل روال متعارف کلامی. علاوه بر آن، آشنایی زدایی در طنز شامل بسیاری از حرکتهای فیزیکی، رفتاری، فکری، و کلامی میشود، یعنی همهی کنشهای موجودات زنده به خصوص انسان را در بر میگیرد در حالی که آشنایی زدایی در شعر و ادبیات، غالباً جنبهی زبانی و گاه ذهنی دارد؛ یعنی یا صور خیالهای نامتعارف ارائه میشود و یا رفتار با زبان روالی متفاوتتر از کنش ارتباطی پیدا میکند. با آن که طنز و فکاهه یکی از ابزارهای مدنی برای انتقاد و انتقام از جبر و جور و جبّاریت بوده است که از دورهی مشروطه به بعد همواره به عنوان یک عنصر محوری در داستان و شعر فارسی حضور داشته است، امّا ماهیت و میزان این حضور به طور تنگاتنگ با رفتارهای سیاسی و فرهنگی حکومتها مرتبط بوده است. در دورهی رضاشاه اختناق سیاسی، عرصهی فرهنگی و طنزنویسی را نیز در سیطرهی خود میگیرد و  باعث استمرار جریان ضعیفی از طنز تفنّنی و غیر سیاسی میشود. امّا در دههی پیش از کودتا با استقرار فضای آزاد نسبی، طنز فارسی مجدّدا با جنبههای سیاسی و صریح و پخته مطرح میشود. در سالهای پس از کودتا، طنز مدتی از گسترهی فرهنگ رسمی غایب میشود، و وقتی در دههی پنجم از سدهی چهارده خورشیدی با حرکتی محتاطانه و نیمه جان ظاهر میشود طنز پنهان و عمیق و تصویری و تفکّرانگیز جایگزین طنز سیاسی و زبانی و آشکار میشود.   The most fundamental element of satire is the rule of non-normativity, which is also the basis of literature. However, non-normativity in literature has the aspect of transcending form and language, and in satire, the aspect of destroying behavioral customs and degrading conventional verbal routines. In addition, familiarity with de-familiarity in satire includes physical, behavioral, intellectual, and verbal movements, meaning it encompasses all actions of living beings, especially humans, while de-familiarity in poetry and literature often has a linguistic and sometimes mental aspect; meaning either unconventional forms of imagination are presented or the behavior with language finds a different procedure than communicative action. Although satire and humor have been one of the civil tools for criticizing and taking revenge on tyranny and oppression, which has been present as a central element in Persian fiction and poetry since the Constitutional period, the nature and extent of this Presence has been closely related to the political and cultural behaviors of governments. During the Reza Shah era, political repression also took over the cultural and satirical arena, causing a weak flow of non-political and artistic humor to continue. However, in the decade before the coup, with the establishment of a relatively free space, Persian humor once again became political, explicit, and mature. In the years after the coup, humor disappeared from the scope of official culture for a while, and when it appeared in the fifth decade of the fourteenth century with a cautious and half-hearted move, hidden, deep, and visual humor. And reflection replaced political and linguistic humor.   طنز, داستان, تحولات سیاسی, کودتای 1332, پهلوی. : satire, Political developments, story, the coup 1932, Pahlavi era. 0 0 http://fis.khu.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-677-1&slc_lang=fa&sid=1 Ghahreman Shiri قهرمان شیری ghahreman.shiri@gmail.com 1003194753284600922 1003194753284600922 Yes Bu-Ali Sina University دانشگاه بوعلی سینا