بازمانده‌های زبانِ قدیم قومِس در سخنانِ ابوالحسنِ خرقانی

نویسنده
دانشگاه تهران
چکیده
در این مقاله بعد از معرّفی ِفشرده‌ای از زندگی ابوالحسن خرقانی (352-425) عارف بزرگ ایرانی، به جستجوی بازمانده‌های زبان کهنِ ناحیه قومس (بخشی از استانِ جدیدالاحداث سمنان) پرداخته شده است؛ زبانی که در ضمن گفتارهای خرقانی، بعد از هزارسال باقی مانده است و نشان می‌دهد که در زبان ناحیه قومس هزار سال پیش، چه نوع واژگانی و چه نوع ساختارهایی در فعل‌ها و پیشاوندهای فعلی وجود داشته است که با زبانِ رسمی متون ادبی زبان فارسی دری متفاوت بوده است. تاکنون درباره زبان کهن ناحیه قومس، مطالعه‌ای انجام نگرفته است، نه به‌وسیله ایرانیان و نه بردستِ خاورشناسان و زبا‌ن‌شناسان فرنگی. و این یادداشت می‌تواند سرآغازی برای این رشته مطالعات باشد. منابعِ نویافته ولی بسیار قدیمی مقامات خرقانی، و مقامات بایزید که اساس این پژوهش است، تاکنون از دسترس ارباب تحقیق به دور بوده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Remains of the Language of Qumis in Abolhasan Kharaghani’s Words

نویسنده English

Mohammad-Reza Shafi’i Kadkani
Tehran University
چکیده English

In this article, first, the author introduces Abolhassan Kharghani – the great Iranian Sufi- in brief. Then, the remains of old language in Ghumis region (a part of the newly-established province of Semnan) will be sought. The old language of Ghumis has lived on in the words of Kharghani through a thousand years. This language manifests the differences between modern terms, verb structures and prefixes of Dari and those of Ghumis language dating a thousand years ago. Up to now, no study -neither Iranian nor Orientalist or European one- has been carried out on Ghumis language. Thus, this work can break the ground for such studies. The newly-discovered, yet old, sources of Maghamat– e Kharghani and Maghamat-e bayazid upon which this study builds have not been accessed by researchers.

کلیدواژه‌ها English

Ghumis
The language of Ghumis
The history of Persian language
Abolhassan Kharaghani
The history of Sufism in Iran
Tazkerat-ol Olia ( the biography of the saints)
Dastour-ol Jomhour.   
ابوالرجاء قمی؛ تاریخ‌الوزراء؛ به‌کوشش محمدتقی دانش‌پژوه؛ تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.
ابوالرجاء قمی؛ تاریخ‌الوزراء؛ به‌کوشش محمدتقی دانش‌پژوه؛ تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.
خاقانی شروانی،‌ افضل‌الدین بدیل؛ دیوان خاقانی شروانی؛ به‌کوشش ضیاءالدین سجادی؛ تهران: زوار، 1338.
خاقانی شروانی،‌ افضل‌الدین بدیل؛ دیوان خاقانی شروانی؛ به‌کوشش ضیاءالدین سجادی؛ تهران: زوار، 1338.
خرقانی، ابوالحسن؛ منتخب نورالعلوم؛ به‌کوشش مجتبی مینوی؛ تهران: طهوری.
خرقانی، ابوالحسن؛ منتخب نورالعلوم؛ به‌کوشش مجتبی مینوی؛ تهران: طهوری.
سمعانی، عبدالکریم‌بن محمد؛ کتاب‌الأنساب؛ اعتنی بنشره د.ی. مرجلیوث؛ لیدن: بریل، مؤسسه اوقاف گیب، 1912.
سمعانی، عبدالکریم‌بن محمد؛ کتاب‌الأنساب؛ اعتنی بنشره د.ی. مرجلیوث؛ لیدن: بریل، مؤسسه اوقاف گیب، 1912.
سهروردی، شهاب‌الدین؛ المشارح و المطارحات؛ در: مجموعه مصنفات شیخ اشراق؛ تهران: انجمن شاهنشاهی فلسفه، 1355/1397.
سهروردی، شهاب‌الدین؛ المشارح و المطارحات؛ در: مجموعه مصنفات شیخ اشراق؛ تهران: انجمن شاهنشاهی فلسفه، 1355/1397.
عطّار نیشابوری؛ تذکره‌الاولیاء؛ نسخه گنج‌بخش پاکستان، شماره 2775 به تاریخ 697.
عطّار نیشابوری؛ تذکره‌الاولیاء؛ نسخه گنج‌بخش پاکستان، شماره 2775 به تاریخ 697.
عطّار نیشابوری؛ تذکره‌الاولیاء؛ تحقیق رنولد الن نیکلسون؛ لیدن: بریل، 7-1905.
عطّار نیشابوری؛ تذکره‌الاولیاء؛ تحقیق رنولد الن نیکلسون؛ لیدن: بریل، 7-1905.
علی‌بن ابی‌طالب؛ نهج‌البلاغه (با ترجمه فارسی قرن پنجم و ششم)؛ به اهتمام عزیزالله جوینی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
علی‌بن ابی‌طالب؛ نهج‌البلاغه (با ترجمه فارسی قرن پنجم و ششم)؛ به اهتمام عزیزالله جوینی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.
محمدبن منوّر؛ اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی‌سعید؛ به‌تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی؛ 2ج، تهران: آگاه، 1366.
محمدبن منوّر؛ اسرارالتوحید فی مقامات الشیخ ابی‌سعید؛ به‌تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی؛ 2ج، تهران: آگاه، 1366.
مقامات خرقانی‌(ذکر قطب السالکین ابوالحسن خرقانی قدس سره)؛ در: مجموعه تحریرات خواجه‌عبدالله انصاری، نسخه مرادملا به شماره 1796، فیلم شماره 483 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
مقامات خرقانی‌(ذکر قطب السالکین ابوالحسن خرقانی قدس سره)؛ در: مجموعه تحریرات خواجه‌عبدالله انصاری، نسخه مرادملا به شماره 1796، فیلم شماره 483 کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران.
مقدسی، محمدبن احمد؛ احسن التقاسیم فی معرفه الأقالیم؛ طبع دخویه؛ الطبعه الثانیه، لیدن، 1906.
مقدسی، محمدبن احمد؛ احسن التقاسیم فی معرفه الأقالیم؛ طبع دخویه؛ الطبعه الثانیه، لیدن، 1906.
یاقوت حموی، ابوعبدالله؛ معجم‌البلدان؛ بیروت: دارصادر، 1399/1979.
یاقوت حموی، ابوعبدالله؛ معجم‌البلدان؛ بیروت: دارصادر، 1399/1979.
یاقوت حموی، ابوعبدالله؛ معجم‌الأدبا (ارشادالاریب)؛ مطبوعات دارالمأمون، ؟.
یاقوت حموی، ابوعبدالله؛ معجم‌الأدبا (ارشادالاریب)؛ مطبوعات دارالمأمون، ؟.
Daryaee, Touraj; Šahrestāīhā Ī Ērānšahr, with English and Persian Translations and Commentary; Mazda Publishers, 2002.
Daryaee, Touraj; Šahrestāīhā Ī Ērānšahr, with English and Persian Translations and Commentary; Mazda Publishers, 2002.