منظومه «حسن و دل»

نویسنده
دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
داستان رمزی «حسن و دل» یا «دستور عشّاق» سروده فتاحی نیشابوری (فوت852) است. این داستان رمزی عاشقانه همواره مورد توجه مستشرقان بوده و به زبان‎های مختلف ترجمه شده و هشت نظیره فارسی و ده نظیره ترکی از آن به عمل آمده است. بن‌مایه‌های عرفانی و عاشقانه بسیار و تعدّد رمزها و تنوّع مضامین، این اثر را منظومه‌ای قابل مطالعه می‌کند. شاعر کوشیده است در داستان خود از استعاره‌های مربوط به شعر تغزّلی و اعضای بدن به عنوان رمز بهره گیرد. مهم‌ترین رویکرد «حسن و دل» تقابل عقل و عشق است که در ادب فارسی و صوفیانه سابقه‌ای دراز دارد. سراینده می‌کوشد این تقابل و برتری عشق و مصائب آن را در پیروزی بر دل نشان دهد. این مقاله ضمن گزارشی از داستان و با اشاره‌ای به زندگی و احوال فتاحی نیشابوری، به نقد و تحلیل آن می‌پردازد و ابعادی از این منظومه عاشقانه را می‌گشاید تا مگر فتح بابی برای تحقیقات وسیع دیگر گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Beauty and Heart (Hosn O Del)

نویسنده English

Hasan Zolfaqari
Tarbiat Modarres University
چکیده English

'Beauty and Heart' (Per. Hosn O Del) or Directions for Lovers (Per. Dastour Ol Oshaq) is a versified Persian allegory by Fattahi Neyshabouri (Death: 825 A.H. /1446 A.D). This allegory has attracted many oriental scholars and has been translated into several languages. Also, it has been imitated eight times in Persian and ten times in Turkish. Mystical and loving themes, great number of symbols and variation in themes have made the allegory an interesting book for further study. The poet tries to employ body organs and lyric metaphors to encode his ideas in the narrative style. The overriding theme of Beauty and Heart is the clash between reason and love as a recurrent topic of Persian Suffism. The poet portrays the victory of love in this clash along with the lover's sufferings. This paper provides a critical summary report of the story and a biographical account of Fattahi so that more light is shed on this mystical allegory and, in so doing; more avenues of research are opened up.

کلیدواژه‌ها English

Hosn O Del
Clash of reason and love
Dastour Ol Oshaq
Fattahi Neyshabouri
Mystical allegory
انوشه، حسن؛ دانشنامه ادب فارسی؛ تهران: انتشارات وزارت ارشاد، 1374.
انوشه، حسن؛ دانشنامه ادب فارسی؛ تهران: انتشارات وزارت ارشاد، 1374.
ایرانی، عبدالمحمدخان؛ پیدایش خط و خطاطان؛ تهران: علمی، 1346.
ایرانی، عبدالمحمدخان؛ پیدایش خط و خطاطان؛ تهران: علمی، 1346.
بیانی، هدی؛ احوال و آثار خوشنویسان؛ تهران: علمی، 1363.
بیانی، هدی؛ احوال و آثار خوشنویسان؛ تهران: علمی، 1363.
پورنامداریان، تقی؛ رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی؛ چ 4 ،‌ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375.
پورنامداریان، تقی؛ رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی؛ چ 4 ،‌ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1375.
طهرانی، آغا بزرگ؛ الذریعه الی التصانیف الشیعه؛ بیروت: دارالاضواء، 1403- 1406 ه‍. .
طهرانی، آغا بزرگ؛ الذریعه الی التصانیف الشیعه؛ بیروت: دارالاضواء، 1403- 1406 ه‍. .
حاج سیّد جوادی، کمال؛ اثرآفرینان؛ 6جلد، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1378.
حاج سیّد جوادی، کمال؛ اثرآفرینان؛ 6جلد، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1378.
حاجی خلیفه؛ کشف الظنون؛ بیروت: دارالفکر، 1410 ه‍ .
حاجی خلیفه؛ کشف الظنون؛ بیروت: دارالفکر، 1410 ه‍ .
خزانه‌دارلو، محمّدعلی؛ منظومه‌های فارسی؛ تهران: روزنه، 1375.
خزانه‌دارلو، محمّدعلی؛ منظومه‌های فارسی؛ تهران: روزنه، 1375.
خیّام‌پور، ع؛ فرهنگ سخنوران؛ 2ج، تهران: طلایه، 1372.
خیّام‌پور، ع؛ فرهنگ سخنوران؛ 2ج، تهران: طلایه، 1372.
دولتشاه سمرقندی؛ تذکره الشعرا؛ به تصحیح محمّد عبّاسی؛ تهران: بارانی، بی‌تا.
دولتشاه سمرقندی؛ تذکره الشعرا؛ به تصحیح محمّد عبّاسی؛ تهران: بارانی، بی‌تا.
دهخدا، علی اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1373.
دهخدا، علی اکبر؛ لغت‌نامه؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1373.
ذوالفقاری، حسن؛ منظومه‌های عاشقانه ادب فارسی؛ تهران: نیما، 1374.
ذوالفقاری، حسن؛ منظومه‌های عاشقانه ادب فارسی؛ تهران: نیما، 1374.
سیبک نیشابوری، محمّد بن یحیی؛ دستور عشاق؛ به اهتمام ر.س گرین سیلذر؛ لندن: 1926.
سیبک نیشابوری، محمّد بن یحیی؛ دستور عشاق؛ به اهتمام ر.س گرین سیلذر؛ لندن: 1926.
سیبک نیشابوری، محمّد بن یحیی؛ دستور عشاق؛ به اهتمام غلامرضا فرزانه‌پور؛ تهران: 1351.
سیبک نیشابوری، محمّد بن یحیی؛ دستور عشاق؛ به اهتمام غلامرضا فرزانه‌پور؛ تهران: 1351.
صفا، ذبیح‌الله؛ تاریخ ادبیات در ایران؛ تهران: انتشارات فردوس، 1372.
صفا، ذبیح‌الله؛ تاریخ ادبیات در ایران؛ تهران: انتشارات فردوس، 1372.
علیشیر نوایی، میر نظام‌الدین؛ مجالس النفائس؛ به سعی علی‌اصغر حکمت، تهران: منوچهری، 1363.
علیشیر نوایی، میر نظام‌الدین؛ مجالس النفائس؛ به سعی علی‌اصغر حکمت، تهران: منوچهری، 1363.
مدرس تبریزی، محمّدعلی؛ ریحانه الادب؛ چ چهارم، تهران: خیّام، 1374.
مدرس تبریزی، محمّدعلی؛ ریحانه الادب؛ چ چهارم، تهران: خیّام، 1374.
منزوی، احمد؛ فهرست مشترک نسخه‌های خطی؛ تهران: مؤسسه فرهنگی منطقه‌ای، 1351.
منزوی، احمد؛ فهرست مشترک نسخه‌های خطی؛ تهران: مؤسسه فرهنگی منطقه‌ای، 1351.
منزوی، احمد؛ فهرستواره کتاب‌های خطّی؛ تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1374.
منزوی، احمد؛ فهرستواره کتاب‌های خطّی؛ تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1374.
نفیسی، سعید؛ تاریخ نظم و نثر؛ ج2، تهران: کتاب‌فروشی فروغی، 1363.
نفیسی، سعید؛ تاریخ نظم و نثر؛ ج2، تهران: کتاب‌فروشی فروغی، 1363.