ابهام‌گویی‌های سیاسی در منظومه‌های نظامی

نویسنده
قهرمان شیری
دانشگاه رازی
10.52547/jls.5.14.95
چکیده
اگر ادّعا کنیم سیاست، محوری‌ترین موضوع در زندگی و منظومه‌های نظامی ـ البتّه به جز لیلی و مجنون ـ است، مدّعای ما هیچ‌گونه مغایرتی با واقعیت ندارد. امّا اثبات آن در همه‌ منظومه‌ها، و به تبعیت از آن در همه‌ برهه‌ها از زندگی نظامی، نیازمند استنادها و استدلال‌های اقناع‌کننده است. او موضع‌گیری‌های خود را یا به شیوه‌ کنایی و کلّی‌گویی، و یا با استفاده از نمونه‌های تاریخی و به صورت تمثیلی بازگو می‌کند تا حریم عزلت و عافیت‌طلبی او به مدد این‌گونه محافظه‌کاری‌ها از درگیری با حوزه‌ سیاست و قدرت در امان بماند. مخزن الاسرار، تصویرهایی از بایدها و نبایدهای سیاسی و اجتماعی را در یک زمینه‌ اخلاقی ـ مذهبی به نمایش می‌گذارد. خسرو و شیرین، نمودی از بایدها و نبایدها در رفتارهای عاطفی ـ سیاسی است، و هفت‌پیکر و اسکندرنامه نیز نمایشی از ارزش‌های آرمانی در حوزه‌ کنش‌ها و منش‌های صرف سیاسی به شمار می‌روند. این منظومه‌ها، به رغم همه‌ تفاوت‌ها، در یک موضوع اشتراک دارند که عبارت است از ترسیم ایده‌آل‌ها و آرمان‌های انسان‌ها در همه‌ زمان‌ها و مکان‌ها. سخن شاعر در ابتدا بر سر یک جامعه‌ اخلاقی و اعتقادی یا مدینه‌ فاضله‌ دینی دور می‌زند. سپس درصدد تصویر حالات عاطفی و عاشقانه و کنش‌های مطلوب و نامطلوب آدم‌ها در برابر آن بر می‌آید. آن‌گاه به جامعه‌ سیاسی و شخصیت‌های مطلوب آن می‌پردازد و مدینه‌ فاضله‌ سیاسی خود را در دو مرحله و با دو شکل متفاوت آن ـ آن‌چه به‌طور نسبی در تاریخ وطن موجود بوده است و آن‌چه به‌صورت مطلوب در تاریخ جهان بوده است ـ به روایت می‌گذارد تا نارضایتی خود را از وضعیت موجود با پناه بردن به بیگانه چاره‌گری کرده باشد.
کلیدواژه‌ها
نظامی
ابهام
مخزن‌الاسرار
لیلی و مجنون
خسرو و شیرین
اسکندرنامه

عنوان مقاله English

Political ambiguity in Nezami’s poetry

نویسنده English

Ghahreman Shiri
Razi University
چکیده English

If we claim that the main subject in Nezami’s life and collection of poems is that of the politics – of course except for Leili and Majnoun- our claim is not off the track. However, in order to prove the dominance of politics in Nezamy’s poems and consequently in his life time , one needs to provide documentation and persuasive reasoning in all poems collections. Nezamy offers his positions either ironically and generally or by appealing to historical samples and figurative speech so as to protect his secluded life from the political turmoil. Makhzanollasrar depicts political and social "shoulds" and "shouldn’ts" in a moral- religious context. Khosro and Shirin is a sample of "should" and "shouldn’ts" in emotional- political behaviors and Haft Peikar (seven figures) and Eskandar Nameh are also considered as ideal values in the field of simple political actions and reactions. Despite all differences, these poetic collections are common in one subject. That is, depicting ideals and human goals in all places and times. Initially, the poet discusses about a moral and ideological society or religious utopia. Then he depicts the emotional and romance modes as well as desirable and undesirable human's reactions against these modes. Then he deals with political society and its desired characters, narrating about his political utopia of two different forms- in the form of existence relativity in country history or in the form of a desirable reality in the world history. This helps Nezamy to show his discontent with status quo through taking refuge in aliens.




کلیدواژه‌ها English

Nezami’s
Khamseh Political ambiguous
Political utopia
Haft Peikar (seven Figures)
Eskandar Nameh
احمدنژاد، کامل (1375) تحلیل آثار نظامی گنجوی. چاپ دوم. تهران: پایا.
احمدنژاد، کامل (1375) تحلیل آثار نظامی گنجوی. چاپ دوم. تهران: پایا.
امامی، نصرالله (1372) «گنجه،‌ زادگاه نظامی». مجموعه مقالات کنگره‌ بین‌المللی بزرگداشت نهمین سده‌ تولّد حکیم نظامی گنجوی. به اهتمام و ویرایش منصور ثروت. 3 جلد. تبریز دانشگاه تبریز.
امامی، نصرالله (1372) «گنجه،‌ زادگاه نظامی». مجموعه مقالات کنگره‌ بین‌المللی بزرگداشت نهمین سده‌ تولّد حکیم نظامی گنجوی. به اهتمام و ویرایش منصور ثروت. 3 جلد. تبریز دانشگاه تبریز.
خاقانی، افضل‌الدّین بدیل بن علی نجّار (1374) دیوان خاقانی. چاپ پنجم. تهران: زوّار.
خاقانی، افضل‌الدّین بدیل بن علی نجّار (1374) دیوان خاقانی. چاپ پنجم. تهران: زوّار.
پناهی سمنانی، محمّد احمد (1372) ‌«مروری در آرمانشهر نظامی گنجوی». مجموعه مقالات کنگره‌ بین‌المللی بزرگداشت نهمین سده‌ تولّد حکیم نظامی گنجوی. به اهتمام و ویرایش منصور ثروت. 3 جلد. تبریز دانشگاه تبریز.
پناهی سمنانی، محمّد احمد (1372) ‌«مروری در آرمانشهر نظامی گنجوی». مجموعه مقالات کنگره‌ بین‌المللی بزرگداشت نهمین سده‌ تولّد حکیم نظامی گنجوی. به اهتمام و ویرایش منصور ثروت. 3 جلد. تبریز دانشگاه تبریز.
ذوالفقاری، حسن (1385) «هفت پیکر نظامی و نظیره‌های آن»: مجله‌ دانشکده‌ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلّم. سال 14. شماره‌ 52 و 53.
ذوالفقاری، حسن (1385) «هفت پیکر نظامی و نظیره‌های آن»: مجله‌ دانشکده‌ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تربیت معلّم. سال 14. شماره‌ 52 و 53.
زرّین‌کوب، عبدالحسین (1369) «نظامی گنجوی: در جستجوی ناکجا آباد». با کاروان اندیشه. تهران: چاپ دوم. امیرکبیر.
زرّین‌کوب، عبدالحسین (1369) «نظامی گنجوی: در جستجوی ناکجا آباد». با کاروان اندیشه. تهران: چاپ دوم. امیرکبیر.
زرّین‌کوب، عبدالحسین(1370) با کاروان حلّه. چاپ ششم. تهران: علمی.
زرّین‌کوب، عبدالحسین(1370) با کاروان حلّه. چاپ ششم. تهران: علمی.
زرّین‌کوب، عبدالحسین(1377) پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد. چاپ سوم. تهران: سخن.
زرّین‌کوب، عبدالحسین(1377) پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد. چاپ سوم. تهران: سخن.
ریاحی، لیلی (1358) قهرمانان خسرو و شیرین. تهران: امیرکبیر.
ریاحی، لیلی (1358) قهرمانان خسرو و شیرین. تهران: امیرکبیر.
ریپکا، یان (1364) ادبیات ایران در زمان سلجوقیان و مغولان. ترجمه‌ یعقوب آژند. تهران: گستره.
ریپکا، یان (1364) ادبیات ایران در زمان سلجوقیان و مغولان. ترجمه‌ یعقوب آژند. تهران: گستره.
سعدی، مصلح‌الدین (1372) دیوان غزلیات. تصحیح خلیل خطیب رهبر. چاپ ششم. تهران: مهتاب.
سعدی، مصلح‌الدین (1372) دیوان غزلیات. تصحیح خلیل خطیب رهبر. چاپ ششم. تهران: مهتاب.
سیدحسینی، رضا (1371) مکتب‌های ادبی. جلد2. تهران: نگاه.
سیدحسینی، رضا (1371) مکتب‌های ادبی. جلد2. تهران: نگاه.
صفا، ذبیح‌الله (2536) [1356] تاریخ ادبیات در ایران. جلد 2. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
صفا، ذبیح‌الله (2536) [1356] تاریخ ادبیات در ایران. جلد 2. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
معین، محمّد (1338) تحلیل هفت‌پیکر. تهران: دانشگاه تهران.
معین، محمّد (1338) تحلیل هفت‌پیکر. تهران: دانشگاه تهران.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) خسرو و شیرین. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) خسرو و شیرین. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) هفت‌پیکر. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران: علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) هفت‌پیکر. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران: علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) لیلی و مجنون. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران: علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) لیلی و مجنون. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران: علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) شرف‌نامه. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران: علمی.
نظامی، الیاس‌الدین (1363) شرف‌نامه. به تصحیح و تحشیه‌ حسن وحید دستگردی. چاپ دوم. تهران: علمی.