بررسی برخی از مؤلفه‌های نقد فرمالیستی در قصاید خاقانی

نویسنده
دانشیار دانشگاه کردستان
چکیده
پژوهش حاضر به بررسی برخی از مؤلفه‌های نقد فرمالیستی در قصاید خاقانی می‌پردازد. بررسی دلایل برجستگی و امتیاز زبان خاقانی در مقایسه با سایر سرایندگان شعر پارسی و ایجاد بستری مناسب و درخور جهت درک بهتر ویژگی‌های شعری خاصّ او از اهداف پژوهش حاضر محسوب می‌شود. جامعه آماری این پژوهش، 132 قصیده خاقانی و حجم نمونه براساس فرمول کوکران 97 چامه است که به‌شیوه تصادفی ساده1 و با بهره‌گیری از جدول تصادفی اعداد گزینش شده است. روش پژوهش توصیفی است و داده­ها با استفاده از تکنیک محتوا و شیوه کتابخانه­ای بررسی شده است. منبع مورد استفاده دیوان خاقانی ویراسته میرجلال‌الدّین کزّازی است. دلیل برگزیدن این اثر، دقّت بیشتر مصحح در ضبط واژه‌ها، توجه بیشتر به نسخه‌بدل‌ها، تصحیح‌های قیاسی درخور توجّه و مسائل دیگر این‌چنینی است. نتیجه نشان می‌دهد خاقانی همه مؤلّفه‌های شاخص فرمالیسم را چون آشنایی‌زدایی،2 رستاخیز واژگان، برجسته‌سازی زبان و انواع هنجارگریزی3 و قاعده‌افزایی4 به کار گرفته است. به‌گونه­ای که موجب شده زبان او در قصاید، در مقایسه با دیگر سروده‌های خودش و شاعران دیگر، از اهمیّت به‌سزایی برخوردار باشد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An analysis of a number of formalistic techniques in Khaghani's Odes

نویسنده English

Sayyed Ahmad Parsa
Kurdistan University
چکیده English

The present study attempts to analyze Khaghanee's odes based on a number of the principles of formalism to delineate a number of the peculiar features of his poetry. Selecting a descriptive approach, this research concentrates on a sample including a random sample of 132 odes of Khaghanee. The sonnets were selected from Kazazi's edition of Khaghani because of his accuracy in word-recording, attention to the available copies and noticeable comparative corrections. The study concludes that Khaghanee has used formalistic techniques like defamiliarization, language foregrounding, different types of deviation from the norm and extra regularity. This has made his sonnets significant and quite different from other poets' works.




کلیدواژه‌ها English

Khaganee
Formalism
Odes
Deviation from the norm and Extra regularity
احمد سلطانی، منیره (1377) قصیده فنّی و تصویرآفرینی خاقانی شروانی. تهران: کیهان.
احمد سلطانی، منیره (1377) قصیده فنّی و تصویرآفرینی خاقانی شروانی. تهران: کیهان.
احمدی، بابک (1386) ساختار و تأویل متن. چاپ نهم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1386) ساختار و تأویل متن. چاپ نهم. تهران: مرکز.
اردلان جوان، سیّدعلی (1385) تجلّی شاعرانه اساطیر و روایات تاریخی و مذهبی در اشعار خاقانی. مشهد: به‌نشر.
اردلان جوان، سیّدعلی (1385) تجلّی شاعرانه اساطیر و روایات تاریخی و مذهبی در اشعار خاقانی. مشهد: به‌نشر.
بشیری، محمود (1390) «بررسی سه غزل سنایی برپایه نقد فرمالیستی با تأکید بر آرای گرامون و یاکوبسن»، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی. سال سوم. شماره 9: 91-73.
بشیری، محمود (1390) «بررسی سه غزل سنایی برپایه نقد فرمالیستی با تأکید بر آرای گرامون و یاکوبسن»، پژوهشنامه زبان و ادبیات فارسی. سال سوم. شماره 9: 91-73.
پورنامداریان، تقی (1381) سفر در مه. تهران: نگاه.
پورنامداریان، تقی (1381) سفر در مه. تهران: نگاه.
خاقانی، بدیل بن علی (1380) دیوان. به‌کوشش سجادی. چاپ هشتم. تهران: زوّار.
خاقانی، بدیل بن علی (1380) دیوان. به‌کوشش سجادی. چاپ هشتم. تهران: زوّار.
خاقانی، بدیل بن علی (1375) دیوان. ویراسته میرجلال‌الدّین کزّازی. تهران: مرکز.
خاقانی، بدیل بن علی (1375) دیوان. ویراسته میرجلال‌الدّین کزّازی. تهران: مرکز.
خسروی، حسین (1389) «نقد فرمالیستی شعر زمستان»، مجله پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی: سال اوّل شماره 1: 113-75.
خسروی، حسین (1389) «نقد فرمالیستی شعر زمستان»، مجله پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی: سال اوّل شماره 1: 113-75.
دشتی، علی (1357) خاقانی شاعر دیر آشنا. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.
دشتی، علی (1357) خاقانی شاعر دیر آشنا. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.
ذوالفقاری، محسن (1382) «نقد موسیقی بیرونی بر شعر فارسی». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد: شماره140: 38-19.
ذوالفقاری، محسن (1382) «نقد موسیقی بیرونی بر شعر فارسی». مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد: شماره140: 38-19.
راشدمحصل، محمدرضا ( 1378) «خاقانی و لطایف هنری در بیان معانی الهامی». مجموعه مقالات پنجمین همایش سالانه زبان و ادبیّات فارسی. دانشگاه هرمزگان.
راشدمحصل، محمدرضا ( 1378) «خاقانی و لطایف هنری در بیان معانی الهامی». مجموعه مقالات پنجمین همایش سالانه زبان و ادبیّات فارسی. دانشگاه هرمزگان.
سعدی، مصلح بن عبدالله (1383) کلیات سعدی. به اهتمام بهمن خلیفه بناروانی. تهران: طلایه.
سعدی، مصلح بن عبدالله (1383) کلیات سعدی. به اهتمام بهمن خلیفه بناروانی. تهران: طلایه.
شفیعی‌کدکنی، محمّدرضا (1386) موسیقی شعر. چاپ دهم. تهران: آگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمّدرضا (1386) موسیقی شعر. چاپ دهم. تهران: آگاه.
شمیسا، سیروس (1374) سبک‌شناسی شعر. تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (1374) سبک‌شناسی شعر. تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (1386) نقد ادبی. چاپ دوم. ویرایش دوم. تهران: میترا.
شمیسا، سیروس (1386) نقد ادبی. چاپ دوم. ویرایش دوم. تهران: میترا.
صفوی، کوروش (1373) از زبان‌شناسی به ادبیّات. جلد اوّل. تهران: چشمه.
صفوی، کوروش (1373) از زبان‌شناسی به ادبیّات. جلد اوّل. تهران: چشمه.
علوی مقدم، مهیار (1377) نظریه‌های نقد ادبی معاصر. تهران: سمت.
علوی مقدم، مهیار (1377) نظریه‌های نقد ادبی معاصر. تهران: سمت.
فولادی، علیرضا (1390) «نقد گرانیگاهی روشی برای نقد فرمالیستی شعر». مجله نقد ادبی، سال 1. شماره 3: 163-137.
فولادی، علیرضا (1390) «نقد گرانیگاهی روشی برای نقد فرمالیستی شعر». مجله نقد ادبی، سال 1. شماره 3: 163-137.
کرمی، محمدحسین (1383) «آرایش و آفرینش واکی». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز: سال 47. شماره مسلسل193: 34-1.
کرمی، محمدحسین (1383) «آرایش و آفرینش واکی». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز: سال 47. شماره مسلسل193: 34-1.
کی‌منش، عباس (1383) «جاذبه‌های موسیقایی برخی مضامین خاقانی». مجله دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 170-171: 110-91.
کی‌منش، عباس (1383) «جاذبه‌های موسیقایی برخی مضامین خاقانی». مجله دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه تهران، شماره 170-171: 110-91.
معدن‌کن، معصومه (1384) بساط قلندر. تبریز: آیدین.
معدن‌کن، معصومه (1384) بساط قلندر. تبریز: آیدین.
مقدادی، بهرام (1378) فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی. تهران: فکور.
مقدادی، بهرام (1378) فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی. تهران: فکور.
مکاریک، ایرناریما (1385) دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجرپور و محمّد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
مکاریک، ایرناریما (1385) دانش‌نامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجرپور و محمّد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
میرشکاران، محمدباقر (1385) موسیقی شعر خاقانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه سیستان و بلوچستان.
میرشکاران، محمدباقر (1385) موسیقی شعر خاقانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه سیستان و بلوچستان.
نظری، جلیل (1385) «توصیف‌های تکراری و زیبایی آن در شعر خاقانی». نشریه دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر.کرمان: شماره 19: 270-235.
نظری، جلیل (1385) «توصیف‌های تکراری و زیبایی آن در شعر خاقانی». نشریه دانشکده ادبیّات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر.کرمان: شماره 19: 270-235.
وحیدیان کامیار، تقی (1379) بدیع. تهران: دوستان.
وحیدیان کامیار، تقی (1379) بدیع. تهران: دوستان.
وحیدیان کامیار، تقی (1367) وزن و قافیه شعر فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
وحیدیان کامیار، تقی (1367) وزن و قافیه شعر فارسی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
ولک، رنه (1373) تاریخ نقد جدید. ترجمه سعید ارباب شیرانی. جلد اوّل. تهران: نیلوفر.
ولک، رنه (1373) تاریخ نقد جدید. ترجمه سعید ارباب شیرانی. جلد اوّل. تهران: نیلوفر.
Abrams, M. H. (1384) a Glossary of Literary Terms, Tehran: Rahnama.
Abrams, M. H. (1384) a Glossary of Literary Terms, Tehran: Rahnama.
Cuddon. J. A. (1984) a dictionary of Literary Terms, Great Britain: Penguin Books.
Cuddon. J. A. (1984) a dictionary of Literary Terms, Great Britain: Penguin Books.