پیشگامان بلاغت فارسی در شبه‌قاره هندوستان

نویسنده
دانشگاه خوارزمی
چکیده
بدون تردید شبه‌قاره هندوستان در غنا و ترویج زبان و ادبیات فارسی سهم انکارناپذیری داشته و آثار ماندگاری در حوزه­های مختلف ادبیات به‌ویژه حوزه بلاغت فارسی خلق کرده است که با نوعی خلاقیت و ابتکار منحصربه‌فرد همراه بوده است. در این مقاله کوشیده­ایم با تکیه بر چند اثر بلاغی برتر شبه‌قاره مانند جامع‌الصنایع و الاوزان سیف جام هروی و سبحه‌المرجان و غزلان الهند آزاد بلگرامی و حدایق‌البلاغه فقیر دهلوی این نکته را تبیین کنیم که این سه اثر برخلاف دیگر آثار بلاغت اسلامی که تا حدودی متأثر از اندیشه­های یونانی بوده­اند، عمدتاً تحت تأثیر بلاغت سانسکریت به رشته تحریر درآمده‌اند. همچنین نشان داده­ایم که سه اثر نه‌تنها دربرگیرنده معیارهای نظری زیباشناسی و عناصر ادبی هستند بلکه نوعی نقد عملی را نیز دربرگرفته‌اند و در پایان به مهم‌ترین اشتراک‌های این آثار اشاره شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Pioneers of Persian Rhetoric in the Indian Subcontinent

نویسنده English

Qolam Ali Fallah
Kharazmi University
چکیده English

Undoubtedly, the Indian subcontinent has had an undeniable role in the enrichment and spread of Persian language and literature. It has led to the creation of some lasting works in various areas of literature, especially in Persian rhetoric, works that have been written with a unique creativity and innovation. In this study an attempt has been made to investigate three top rhetoric works in the Indian subcontinent: Jame al Sanay’ wal Awazan by Seif Jam Heravi, Sobhat al-Marjan wa Ghazlan al-Hind by Azad Belgerami and Hadaegh al-Balaghe by Faghir Dehlavi. It has been revealed that these three works in contrast with other Islamic rhetoric works, which have been in part influenced by Greek thoughts, are mainly written based on Sanskrit rhetoric. It has also been found that these three works not only include aesthetic criteria and literary figures, but also contain a kind of pragmatic criticism. Finally, the most significant commonalities of these works have been pointed out.

کلیدواژه‌ها English

Persian rhetoric
the subcontinent
Faghir Dehlavi
Jam Heravi
Azad Belgerami
آذر بیگدلی، لطف‌علی بیگ (1378) آتشکده. بخش سوم. به‌کوشش میرهاشم محدّث. تهران: امیرکبیر.
آذر بیگدلی، لطف‌علی بیگ (1378) آتشکده. بخش سوم. به‌کوشش میرهاشم محدّث. تهران: امیرکبیر.
آرزو، سراج‌الدین علی‌خان (1385) مجمع‌النّفائس. با تصحیح مهرنور محمدخان و دکتر سرافراز ظفر. اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
آرزو، سراج‌الدین علی‌خان (1385) مجمع‌النّفائس. با تصحیح مهرنور محمدخان و دکتر سرافراز ظفر. اسلام آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1900) خزانه عامره. کانپور: نول کشور.
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1900) خزانه عامره. کانپور: نول کشور.
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1382) غزلان‌الهند. مطالعه تطبیقی بلاغت هنری و فارسی به انضمام فصلی در زن‌شناسی. تصحیح سیروس شمیسا. تهران: صدای معاصر.
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1382) غزلان‌الهند. مطالعه تطبیقی بلاغت هنری و فارسی به انضمام فصلی در زن‌شناسی. تصحیح سیروس شمیسا. تهران: صدای معاصر.
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1917) مآثرالکرام (تاریخ بلگرام)، لاهور: مکتبه احیاءالعلوم الشرقیه.
آزاد بلگرامی، میر غلامعلی (1917) مآثرالکرام (تاریخ بلگرام)، لاهور: مکتبه احیاءالعلوم الشرقیه.
اته، هرمان (1356) تاریخ ادبیات فارسی. ترجمه رضازاده شفق. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
اته، هرمان (1356) تاریخ ادبیات فارسی. ترجمه رضازاده شفق. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
رضایی اردانی، فضل‌اله (1386) «فقیر دهلوی، شخصیت برجسته علوم بلاغی فارسی در هند». پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان. دوره 5. شماره 8: 27-50.
رضایی اردانی، فضل‌اله (1386) «فقیر دهلوی، شخصیت برجسته علوم بلاغی فارسی در هند». پژوهشنامه ادب غنایی دانشگاه سیستان و بلوچستان. دوره 5. شماره 8: 27-50.
عاشقی عظیم‌آبادی، حسینقلی‌خان (1983) تذکره نشتر عشق. با تصحیح و مقدمه اصغر جانفدا. زیرنظر اعلاخان افصح زاد و جابلقا داد علیشایف. دوشنبه: نشریات دانش.
عاشقی عظیم‌آبادی، حسینقلی‌خان (1983) تذکره نشتر عشق. با تصحیح و مقدمه اصغر جانفدا. زیرنظر اعلاخان افصح زاد و جابلقا داد علیشایف. دوشنبه: نشریات دانش.
فتوحی، محمود (1379) نقد خیال (نقد ادبی در سبک هندی). تهران: روزگار.
فتوحی، محمود (1379) نقد خیال (نقد ادبی در سبک هندی). تهران: روزگار.
فقیر دهلوی (1887) حدائق‌البلاغه. لکهنو: چاپ سنگی.
فقیر دهلوی (1887) حدائق‌البلاغه. لکهنو: چاپ سنگی.
گوپاموی، محمد قدرت‌اله (1316) نتایج‌الافکار. به‌کوشش اردشیر خاضع. بمبئی: چاپخانه سلطنتی.
گوپاموی، محمد قدرت‌اله (1316) نتایج‌الافکار. به‌کوشش اردشیر خاضع. بمبئی: چاپخانه سلطنتی.
محمود، سیدفیاض و سید وزیر الحسن عابدی (1380) تاریخ ادبیات فارسی در شبه‌قاره هند. ترجمه مریم ناطق شریف. تهران: رهنمون.
محمود، سیدفیاض و سید وزیر الحسن عابدی (1380) تاریخ ادبیات فارسی در شبه‌قاره هند. ترجمه مریم ناطق شریف. تهران: رهنمون.
نقوی، علیرضا (1343) تذکره‌نویسی در هند و پاکستان. تهران: مؤسسه مطبوعاتی علمی.
نقوی، علیرضا (1343) تذکره‌نویسی در هند و پاکستان. تهران: مؤسسه مطبوعاتی علمی.
نوشاهی، عارف (1381) «جامع الصنایع و الاوزان»، از مأخذ کهن فارسی در علوم بلاغی و سبک‌شناسی شعر. مجله معارف. سال 19. شماره یک (پیاپی 55): 36-49.
نوشاهی، عارف (1381) «جامع الصنایع و الاوزان»، از مأخذ کهن فارسی در علوم بلاغی و سبک‌شناسی شعر. مجله معارف. سال 19. شماره یک (پیاپی 55): 36-49.
واله داغستانی، علی قلی‌خان (1384) ریاض الشعرا. تصحیح محسن ناجی نصرآبادی. تهران: اساطیر.
واله داغستانی، علی قلی‌خان (1384) ریاض الشعرا. تصحیح محسن ناجی نصرآبادی. تهران: اساطیر.
هاشمی سندیلوی، شیخ احمد علی‌خان (1371) تذکره مخزن‌الغرائب. به‌اهتمام محمدباقر اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
هاشمی سندیلوی، شیخ احمد علی‌خان (1371) تذکره مخزن‌الغرائب. به‌اهتمام محمدباقر اسلام‌آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
هدایت، رضا قلی‌خان (1344) ریاض‌العارفین. به‌کوشش مهر گرکانی. تهران: کتابفروشی محمودی.
هدایت، رضا قلی‌خان (1344) ریاض‌العارفین. به‌کوشش مهر گرکانی. تهران: کتابفروشی محمودی.
هندی، بهگوان داس (1958) سفینه هندی. به تصحیح سید شاه‌محمد عطا الرحمن کاکوی. پتنه. اداره تحقیقات عربی و فارسی پتنه.
هندی، بهگوان داس (1958) سفینه هندی. به تصحیح سید شاه‌محمد عطا الرحمن کاکوی. پتنه. اداره تحقیقات عربی و فارسی پتنه.