بررسی ساختار دو حکایت از مرزبان‌نامه و هفت‌پیکر با استفاده از الگوی کنشی گرماس

نویسندگان
نرجس قابلی 1
سید احمد پارسا 2
عرفان رجبی
1 دانشگاه ایلام
2 دانشگاه کردستان
10.52547/jls.8.19.93
چکیده
یکی از شیوه­های تحلیل متون ادبی بررسی ساختارگرایانه است. از شاخه­های مورد توجه ساختارگرایان روایت­شناسی است. گرماس، نشانه‌شناس لیتوانیایی، با توجه به تقابل­های دوگانه و الگوی کنشی، به تبیین ساختار روایت و شخصیت­های داستان پرداخته­ است. هدف پژوهش حاضر بررسی ساختار حکایتی از مرزبان‌نامه با عنوان «ایراجسته و خسرو» و حکایتی از هفت‌پیکر با عنوان «فتنه و بهرام» با رویکرد ساختارگرایانه است که در ضمن پژوهش شخصیت­ها و کنشگران حکایت‌ها و نیز تفاوت­ها و شباهت­های دو حکایت و نوع کنش ارزیابی می‌شود. نتیجه نشان می­دهد دو حکایت از لحاظ روساخت همگون نیستند، ولی ژرف‌ساخت مشترکی دارند. کنشگر فاعل در حکایت «ایراجسته و خسرو» نقش مهمی در پیرنگ حکایت به‌عهده دارد، ولی در حکایت «فتنه و بهرام» مفعول (هدف) در جایگاه کنشگری فعال، فاعل یا قهرمان را به کنش ترغیب می­کند.
کلیدواژه‌ها
ساختارگرایی
گرماس
کنشگر
شخصیت
مرزبان‌نامه
هفت‌پیکر

عنوان مقاله English

Investigating the Structure of Two Stories of Marzbān-nāma and Haft Peykar Using Greimas’ Actantial Model

نویسندگان English

Narjes Ghabeli 1
Sayyed Ahmad Parsa 2
Erfan Rajabi
1 Ilam University
2 Kurdestan University
چکیده English

Structural analysis is one of the methods for analyzing literary texts. A branch of interest to structuralists is narratology. Greimas, the Lithuanian semiotician, explains the structure of the narrative and the characters of the story using the dual contrasts and the actantial model. The aim of the current study is to investigate the structures of a story from Marzbān-nāma entitled “Irajasteh and Khosrow” and another story from Haft Peykar entitled “Fitnah and Bahram” using a structuralist approach. The characters and actors in the stories and the similarities and differences of the two stories and the type of actions are evaluated. The result shows that while the two stories have a common deep structure, they are not homogeneous in terms of their surface structure. The subject actor in the story of “Irajasteh and Khosrow” plays an important role in the plot of the story, while in the story of “Fitnah and Bahram” as an active actor, encourages the subject or the hero to act.


کلیدواژه‌ها English

Structuralism
Greimas
Actor
Character
Marzbān-nāma
Haft Peykar
آزاد، مرضیه (1388) «بررسی ساختار حکایت‌های مرزبان‌نامه (بر اساس الگوی الماسی‌شکل لابوف)». پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا). دوره سوم. شماره 1: 132-140.
آزاد، مرضیه (1388) «بررسی ساختار حکایت‌های مرزبان‌نامه (بر اساس الگوی الماسی‌شکل لابوف)». پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا). دوره سوم. شماره 1: 132-140.
احمدی، بابک (1388) ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1388) ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
اخوت، احمد (1371) دستور زبان داستان. اصفهان: فردا.
اخوت، احمد (1371) دستور زبان داستان. اصفهان: فردا.
اسکولز، رابرت (1383) درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. ترجمه فرزانه طاهری. تهران: آگاه.
اسکولز، رابرت (1383) درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. ترجمه فرزانه طاهری. تهران: آگاه.
برتنس، هانس (1392) مبانی نظریه ادبی. ترجمه محمد ابوالقاسمی. چاپ سوم. تهران: ماهی.
برتنس، هانس (1392) مبانی نظریه ادبی. ترجمه محمد ابوالقاسمی. چاپ سوم. تهران: ماهی.
پراپ، ولادیمیر (1368) ریخت‌شناسی قصه پریان. ترجمه مدیا کاشیگر. تهران: روز.
پراپ، ولادیمیر (1368) ریخت‌شناسی قصه پریان. ترجمه مدیا کاشیگر. تهران: روز.
پوراسدیان، معصومه (1389) «شیوه‌های شخصیت‌پردازی در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه». دانشگاه علامه طباطبایی. استاد راهنما محمدحسن حایری. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
پوراسدیان، معصومه (1389) «شیوه‌های شخصیت‌پردازی در کلیله و دمنه و مرزبان‌نامه». دانشگاه علامه طباطبایی. استاد راهنما محمدحسن حایری. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
تولان، مایکل (1386) روایت‌شناسی: درآمدی زبان شناختی ‌ـ انتقادی. ترجمه سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
تولان، مایکل (1386) روایت‌شناسی: درآمدی زبان شناختی ‌ـ انتقادی. ترجمه سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
خشنودی چروده، بهرام و میثم ربانی خانقاه (1391) «روایت‌شناسی حکایت‌های مرزبان‌نامه در سه سطح: داستان، گفتمان و روایتگری با تکیه بر حکایت دادمه و داستان». متن‌پژوهی ادبی. شماره 51: 75-96.
خشنودی چروده، بهرام و میثم ربانی خانقاه (1391) «روایت‌شناسی حکایت‌های مرزبان‌نامه در سه سطح: داستان، گفتمان و روایتگری با تکیه بر حکایت دادمه و داستان». متن‌پژوهی ادبی. شماره 51: 75-96.
رضایی دشت‌ارژنه، محمود (1387) «نقد و تحلیل قصه‌ای از مرزبان‌نامه بر اساس رویکرد بینامتنیت». نقد ادبی. دوره اول. شماره 4: 31-51.
رضایی دشت‌ارژنه، محمود (1387) «نقد و تحلیل قصه‌ای از مرزبان‌نامه بر اساس رویکرد بینامتنیت». نقد ادبی. دوره اول. شماره 4: 31-51.
سجودی، فرزان (1388) نشانه‌شناسی: نظریه و عمل. تهران: علم.
سجودی، فرزان (1388) نشانه‌شناسی: نظریه و عمل. تهران: علم.
سلدن، رامان و ویدوسون، پیتر (1384) راهنمای نظریه ادبی معاصر. ترجمه عباس مخبر. ویرایش سوم. تهران: طرح نو.
سلدن، رامان و ویدوسون، پیتر (1384) راهنمای نظریه ادبی معاصر. ترجمه عباس مخبر. ویرایش سوم. تهران: طرح نو.
شعیری، حمیدرضا (1381) مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.
شعیری، حمیدرضا (1381) مبانی معناشناسی نوین. تهران: سمت.
علوی‌مقدم، مهیار و سوسن پورشهرام (1387) «کاربرد الگوی کنشگر گرماس در نقد و تحلیل شخصیت‌های داستانی نادر ابراهیمی». پژوهش های ادب عرفانی (گوهر گویا). سال دوم. شماره 8: 130-107.
علوی‌مقدم، مهیار و سوسن پورشهرام (1387) «کاربرد الگوی کنشگر گرماس در نقد و تحلیل شخصیت‌های داستانی نادر ابراهیمی». پژوهش های ادب عرفانی (گوهر گویا). سال دوم. شماره 8: 130-107.
مطیعی‌مهر، لیلا (1385) «بررسی ساختار روایی هفت‌پیکر نظامی گنجوی». دانشگاه شهرکرد. استاد راهنما احمد امین. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
مطیعی‌مهر، لیلا (1385) «بررسی ساختار روایی هفت‌پیکر نظامی گنجوی». دانشگاه شهرکرد. استاد راهنما احمد امین. دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
مکاریک، ایرنا ریما (1390) دانشنامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
مکاریک، ایرنا ریما (1390) دانشنامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
موران، برنا (1389) نظریه‌های ادبیات و نقد. ترجمه ناصر داروا. تهران: نگاه.
موران، برنا (1389) نظریه‌های ادبیات و نقد. ترجمه ناصر داروا. تهران: نگاه.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1386) هفت‌پیکر نظامی. تصحیح بهروز ثروتیان. چاپ دوم. تهران: امیر‌کبیر.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1386) هفت‌پیکر نظامی. تصحیح بهروز ثروتیان. چاپ دوم. تهران: امیر‌کبیر.
وراوینی، سعدالدین (1375) مرزبان‌نامه. به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر. تهران: صفی‌علیشاه.
وراوینی، سعدالدین (1375) مرزبان‌نامه. به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر. تهران: صفی‌علیشاه.
هارلند، ریچارد (1385) از افلاطون تا بارت. گروه مترجمان. چاپ دوم. تهران: چشمه.
هارلند، ریچارد (1385) از افلاطون تا بارت. گروه مترجمان. چاپ دوم. تهران: چشمه.
Hawkes, Terence (1992) Structuralism and Criticism, 3rd Ed, London: Routledge.
Hawkes, Terence (1992) Structuralism and Criticism, 3rd Ed, London: Routledge.
Hebert, Louis (2005) Tools for Text and Image Analysis, Julie tabler, available at http://www.signosemio.com.
Hebert, Louis (2005) Tools for Text and Image Analysis, Julie tabler, available at http://www.signosemio.com.
Martin, Bronwen; Felizitas Ringham (2000) Dictionary of semiotics, London, New York.
Martin, Bronwen; Felizitas Ringham (2000) Dictionary of semiotics, London, New York.
Persian References in English
Persian References in English
Azad, M. (2009) “The structure of the story based on diamond pattern”, Gohar Gouya, 3rd ed, No.1, Pp: 132-140.
Azad, M. (2009) “The structure of the story based on diamond pattern”, Gohar Gouya, 3rd ed, No.1, Pp: 132-140.
Ahmadi, B. (2009) The structure and interpretation of texts. Tehran: Markaz.
Ahmadi, B. (2009) The structure and interpretation of texts. Tehran: Markaz.
Alavi Moghaddam, M. & Pourshahrām, S. (2008) "Application of Greimas model in critique and analysis of Nader Ebrahimi's fictional characters". Research on mystical literature (the essence of the sea). 2nd. year. No. 8. Pp: 107-130.
Alavi Moghaddam, M. & Pourshahrām, S. (2008) "Application of Greimas model in critique and analysis of Nader Ebrahimi's fictional characters". Research on mystical literature (the essence of the sea). 2nd. year. No. 8. Pp: 107-130.
Bertens, H. (2013) The Basics of literary theory. Trans by Mohammad Abolqāsemi, 3rd ed, Tehran: Māhi.
Bertens, H. (2013) The Basics of literary theory. Trans by Mohammad Abolqāsemi, 3rd ed, Tehran: Māhi.
Harland, R. (2006) Introduction to the theory of literary history from Plato to Bart, 3rd ed, Trans by Group translators, Tehrān: Cheshmeh.
Harland, R. (2006) Introduction to the theory of literary history from Plato to Bart, 3rd ed, Trans by Group translators, Tehrān: Cheshmeh.
Khoshnoodi Chroudeh, B. & Rabbāni Khāneghāh, M. (2012) "Narrative of Marzbannameh anecdotes at three levels: story, discourse and narration based on Dadmeh anecdote and story". Quarterly Journal of Literary Research. No. 51. Pp( 75-96).
Khoshnoodi Chroudeh, B. & Rabbāni Khāneghāh, M. (2012) "Narrative of Marzbannameh anecdotes at three levels: story, discourse and narration based on Dadmeh anecdote and story". Quarterly Journal of Literary Research. No. 51. Pp( 75-96).
Martin, B., & Ringham, F. (2000) Dictionary of Semiotics. London: Continuum.
Martin, B., & Ringham, F. (2000) Dictionary of Semiotics. London: Continuum.
Mkaryk, A. (2011) Encyclopedia of contemporary literary theories. 4thed.
Mkaryk, A. (2011) Encyclopedia of contemporary literary theories. 4thed.
Moran, B. (2010) Theories of Literature and Criticism. Trans by Nāser Darva. Tehrān: Negāh.
Moran, B. (2010) Theories of Literature and Criticism. Trans by Nāser Darva. Tehrān: Negāh.
Moti'i Mehr, L. (2006) "A Study of the Narrative Structure of Ganjavi Military Weekly", Irandoc.
Moti'i Mehr, L. (2006) "A Study of the Narrative Structure of Ganjavi Military Weekly", Irandoc.
Nezāmi, E. (2007) Haft Peykar, Behroz servatian (emend), Tehrān: Amir Kabir.
Nezāmi, E. (2007) Haft Peykar, Behroz servatian (emend), Tehrān: Amir Kabir.
Okhovvat, A. (1992) Grammar of story. Isfahān: Fardā.
Okhovvat, A. (1992) Grammar of story. Isfahān: Fardā.
Propp, V. (1989) Morphology of fairy tales. Trans by Mediā Kāshigar. Tehrān: Rooz.
Propp, V. (1989) Morphology of fairy tales. Trans by Mediā Kāshigar. Tehrān: Rooz.
Pour Asadiyān, M. (2010) Characterization practices in Kelileh and Demneh, Irandoc.
Pour Asadiyān, M. (2010) Characterization practices in Kelileh and Demneh, Irandoc.
Rezaei Dasht-e Arzhaneh, M. (2008) "Critique and analysis of a story from Marzbannāmeh based on the intertextual approach". Literary Criticism. Volume 1. No. 4. Pp: 31-51.
Rezaei Dasht-e Arzhaneh, M. (2008) "Critique and analysis of a story from Marzbannāmeh based on the intertextual approach". Literary Criticism. Volume 1. No. 4. Pp: 31-51.
Scholes, R. (2004) An Introduction to Structuralism in Literature. Trans by Farzāneh Tāheri. Tehrān: Āgāh.
Scholes, R. (2004) An Introduction to Structuralism in Literature. Trans by Farzāneh Tāheri. Tehrān: Āgāh.
Selden, R. & Widdowson, P. (2005) Guide to Contemporary Literary Theory, 3rd ed. Tehrān: Tarhe Now.
Selden, R. & Widdowson, P. (2005) Guide to Contemporary Literary Theory, 3rd ed. Tehrān: Tarhe Now.
Shairi, H. (2002) Fundamentals of Modern Semantics. Tehrān: Samt.
Shairi, H. (2002) Fundamentals of Modern Semantics. Tehrān: Samt.
Sojoudi, F. (2009) Semiotics: Theory and Function. 1st ed. Tehrān: Elm.
Sojoudi, F. (2009) Semiotics: Theory and Function. 1st ed. Tehrān: Elm.
Tulane, M. (2007) Narratology: An linguistic-critical introduction, Trans by Fatima Alavi & Fateme nemati, Tehrān: Samt.
Tulane, M. (2007) Narratology: An linguistic-critical introduction, Trans by Fatima Alavi & Fateme nemati, Tehrān: Samt.
Varāvini, S. (1996) Marzbānnāameh, explained by Khalil Khatib. Tehrān: Safi Ali Shāh.
Varāvini, S. (1996) Marzbānnāameh, explained by Khalil Khatib. Tehrān: Safi Ali Shāh.