بررسی عنصر زمان در رمان شطرنج با ماشین قیامت

نویسندگان
زهرا فلاحی
محمدرضا حاجی آقا بابایی
دانشگاه علامه طباطبایی
10.52547/jls.9.20.6
چکیده
زمان یکی از عناصری است که به متن داستان هویت می‎بخشد و سبب تمایز داستان و روایت می‎شود؛ همچنین، زمان کارکردهای گوناگونی در متن داستان برعهده می‌گیرد و به‌شیوه‌های مختلف در پیش‌برد داستان مؤثر واقع می‌شود. در این پژوهش، عنصر زمان در رمان شطرنج با ماشین قیامت مطابق نظریه ژرار ژنت بررسی شده ‌است. با توجه به ساختار خاطره‌مانند رمان، زمان‌پریشی در این متن بسامد بالایی دارد و زمان تقویمی اهمیت چندانی ندارد. علاقه نویسنده به داستان‌­نویسی برمبنای تصاویر ذهنی­اش، او را از ثبت تاریخ دقیق وقایع بی­نیاز کرده ‌است. نویسنده با بهره‌­گیری از تکنیک شکست زمان در طول روایت، به ایجاد تعلیق در داستان و نیز گره‌­گشایی از برخی ابهام‌های موجود در متن پرداخته است. توصیف‌های متعدد و توجه به جزئیات، زمان داستان را در بیشتر صحنه­‌ها متوقف کرده ‌است. در این رمان، بسامد روایت‌ رویدادها از نوع مفرد است و نویسنده با بهره‌گیری از این تمهید سعی کرده ‌است، به شتاب داستان و پیش‎برد آن کمک کند. نویسنده رمان شطرنج با ماشین قیامت با استفاده از تمهیدات گوناگون زمانی کوشیده ‌است روایتگر دگرگونی نگاه شخصیت اصلی داستان از حالت جزم‎اندیش به حالت مسامحه‌جو باشد و با استفاده از شگردهای به‌کارگیری زمان، در بسیاری از آموزه‌های ذهنی راوی تردید ایجاد کند.
کلیدواژه‌ها
روایت­ شناسی
زمان روایت
شطرنج با ماشین قیامت
حبیب احمدزاده
ژرار ژنت

عنوان مقاله English

Investigating the Element of Time in the Novel “Chess with the Doomsday Machine”

نویسندگان English

zahra fallahi
mohammadreza haji aqa babaei
Allameh Tabatabayi University
چکیده English

Time is one of the elements that gives the fictional text its identity and distinguishes a story and a narrative. In addition, time takes on different functions in the fictional text and contributes to the progression of the story in various ways. The present research investigated the element of time in the novel “Chess with the Doomsday Machine” based on Gérard Genette’s theory. Considering the memory-like structure of the novel, anachronism has a high frequency in the text and calendar time is not of much significance. The interest of the author in writing the story based on his mental images has obviated the need to record the precise dates of the events. Drawing on the technique of breaking the time in the narrative, the author has created suspense in the story and resolved some of the ambiguities existing in the text. Frequent descriptions and attention to details have stopped the time of the narrative in most of the scenes of the story. In this novel, the frequency of the narrative of events is of singular type and, drawing on such a method, the author has tried to increase the pace and advancement of the story. The author of the novel “Chess with the Doomsday Machine” has utilized various time-related techniques and methods to narrate the transformation of the perspective of the protagonist of the story from a dogmatic to a relatively tolerant attitude and has wielded time techniques to cast doubt on many learned beliefs of the narrator.

کلیدواژه‌ها English

Narratology
Narrative Time
Chess with the Doomsday Machine
Habib Ahmadzadeh
Gérard Genette
احمدزاده، حبیب (1387) شطرنج با ماشین قیامت. تهران: سورة مهر.
احمدزاده، حبیب (1387) شطرنج با ماشین قیامت. تهران: سورة مهر.
بهنام‌فر، بهنام، اکبر شامیان ساروکلایی، و زینب طلایی (1393) «بررسی زمان‌بندی روایت در رمان سالمرگی بر اساس نظریة ژرار ژنت» . متن‌‌پژوهی ادبی. سال هجدهم. شمارة 60: 126-144.
بهنام‌فر، بهنام، اکبر شامیان ساروکلایی، و زینب طلایی (1393) «بررسی زمان‌بندی روایت در رمان سالمرگی بر اساس نظریة ژرار ژنت» . متن‌‌پژوهی ادبی. سال هجدهم. شمارة 60: 126-144.
تودوروف، تزوتان (1382) بوطیقای ساختگرا. ترجمة محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
تودوروف، تزوتان (1382) بوطیقای ساختگرا. ترجمة محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
تولان، مایکل‌جی (1383) درآمدی نقادانه‌ـ‌زبان‌شناختی بر روایت. ترجمة ابوالفضل حری. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
تولان، مایکل‌جی (1383) درآمدی نقادانه‌ـ‌زبان‌شناختی بر روایت. ترجمة ابوالفضل حری. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
حاجی‌آقابابایی، محمدرضا (1396) «بررسی روایت‌شناسانة طوطی‌نامه». متن‌پژوهی ادبی. سال بیست‌ویکم. شمارة 74: 54-78.
حاجی‌آقابابایی، محمدرضا (1396) «بررسی روایت‌شناسانة طوطی‌نامه». متن‌پژوهی ادبی. سال بیست‌ویکم. شمارة 74: 54-78.
حاجی‌آقابابایی، محمدرضا، و نرگس صالحی (1397) «بررسی عناصر روایت در شعر خوان هشتم و آدمک اخوان‌ثالث». شعرپژوهی. شمارة 35: 45-68.
حاجی‌آقابابایی، محمدرضا، و نرگس صالحی (1397) «بررسی عناصر روایت در شعر خوان هشتم و آدمک اخوان‌ثالث». شعرپژوهی. شمارة 35: 45-68.
حجازی، بهجت السادات (1392). «تحلیل رمان چندآوایی شطرنج با ماشین قیامت». پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 29: 172-145.
حجازی، بهجت السادات (1392). «تحلیل رمان چندآوایی شطرنج با ماشین قیامت». پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 29: 172-145.
درودگریان، فرهاد، محمدرضا زمان‌احمدی، الهام حدادی (1390) «تحلیل زمان روایی از دیدگاه روایت‌شناسی براساس نظریة ژنت در داستان "بی‌وتن" اثر رضا امیرخانی». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی. دورة‌ چهارم. شمارة 3: 138-127.
درودگریان، فرهاد، محمدرضا زمان‌احمدی، الهام حدادی (1390) «تحلیل زمان روایی از دیدگاه روایت‌شناسی براساس نظریة ژنت در داستان "بی‌وتن" اثر رضا امیرخانی». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی. دورة‌ چهارم. شمارة 3: 138-127.
رضی، احمد و فائقه عبداللهیان (1389) «تحلیل عناصر داستانی در رمان شطرنج با ماشین قیامت». ادبیات پایداری. سال دوم. شمارة 3: 204-231.
رضی، احمد و فائقه عبداللهیان (1389) «تحلیل عناصر داستانی در رمان شطرنج با ماشین قیامت». ادبیات پایداری. سال دوم. شمارة 3: 204-231.
ریمون‌ـ‌کنان، شلومیت (1387) روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمة ابوالفضل حری. تهران: نیلوفر.
ریمون‌ـ‌کنان، شلومیت (1387) روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمة ابوالفضل حری. تهران: نیلوفر.
صهبا، فروغ (1387) «بررسی زمان در تاریخ بیهقی براساس نظریة زمان در روایت». پژوهش‌های ادبی. سال پنجم. شمارة 21: 89-112.
صهبا، فروغ (1387) «بررسی زمان در تاریخ بیهقی براساس نظریة زمان در روایت». پژوهش‌های ادبی. سال پنجم. شمارة 21: 89-112.
طاهری، قدرت‌الـله، و لیلا سادات پیغمبرزاده (1388) «نقد روایت‌شناسانة ساعت پنج برای مردن دیر است براساس نظریة ژرار ژنت». ادب‌پژوهی. دورة سوم. شمارة 8-7: 27-49.
طاهری، قدرت‌الـله، و لیلا سادات پیغمبرزاده (1388) «نقد روایت‌شناسانة ساعت پنج برای مردن دیر است براساس نظریة ژرار ژنت». ادب‌پژوهی. دورة سوم. شمارة 8-7: 27-49.
غفاری، سحر، و سهیلا سعیدی (1393) «کارناوال‌گرایی در شطرنج با ماشین قیامت». نقد ادبی. سال هفتم. شمارة 25: 99-119.
غفاری، سحر، و سهیلا سعیدی (1393) «کارناوال‌گرایی در شطرنج با ماشین قیامت». نقد ادبی. سال هفتم. شمارة 25: 99-119.
فلکی، محمود (1382) روایت‎ داستان. تئوری‎های پایه‏ای داستان‏نویسی. تهران: بازتاب‌نگار.
فلکی، محمود (1382) روایت‎ داستان. تئوری‎های پایه‏ای داستان‏نویسی. تهران: بازتاب‌نگار.
لوته، یاکوب (1386) مقدمه‏ای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمة امید نیک‏فرجام. تهران: مینوی‌خرد.
لوته، یاکوب (1386) مقدمه‏ای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمة امید نیک‏فرجام. تهران: مینوی‌خرد.
مارتین، والاس (1383) نظریه‎های روایت. ترجمة محمد شهبا. تهران: هرمس.
مارتین، والاس (1383) نظریه‎های روایت. ترجمة محمد شهبا. تهران: هرمس.
مندنی‎پور، شهریار (1383) کتاب ارواح شهرزاد (سازه‎ها، شگردها و فرم‎های داستان نو). تهران: ققنوس.
مندنی‎پور، شهریار (1383) کتاب ارواح شهرزاد (سازه‎ها، شگردها و فرم‎های داستان نو). تهران: ققنوس.
یعقوبی، رؤیا (1391) «تفاوت میان داستان و گفتمان براساس نظریة ژرار ژنت». پژوهش‌نامة فرهنگ و ادب. سال هشتم. شمارة 13: 289-311.
یعقوبی، رؤیا (1391) «تفاوت میان داستان و گفتمان براساس نظریة ژرار ژنت». پژوهش‌نامة فرهنگ و ادب. سال هشتم. شمارة 13: 289-311.
Genette, Gerard (1980) Narrative Discourse, An essay in method, Trans. Jane E. Lewin. Ithaca, New York: Cornell University Press.
Genette, Gerard (1980) Narrative Discourse, An essay in method, Trans. Jane E. Lewin. Ithaca, New York: Cornell University Press.
ادبیات داستانی و مطالعات بین رشته ای
دوره 8، شماره 20 - شماره پیاپی 20
تابستان 1400
صفحه 105-127