درهم‌تنیدگی روایت و تاریخ در تاریخ بیهقی از منظر هایدن وایت

نویسنده
ابوالفضل حری
دانشگاه اراک
چکیده
نسبت میان روایت و تاریخ به‌اعتبارِ نزدیکی دو واژه «هیستوری» و «استوری»، از دیرباز محل پرسش بوده است: تاریخ تا چه اندازه روایت است و روایت تا چه اندازه می‌تواند تاریخی باشد؟ آیا روایت به‌تمامی از حقیقت عاری است و تاریخ با حقیقت نسبتی مستقیم دارد، چندان‌‌که اگر تاریخ از حقیقت خالی شود، اعتبار خود را از دست می‌دهد و حقیقت اگر در تاریخ ثبت نشود، دیگر حقیقت نخواهد بود؟ روایت تاریخی چه فرقی با تاریخ روایی دارد؟ اصولاً، روایت داستانی چه تفاوتی با روایت غیرداستانی و/یا تاریخی دارد؟ نسبت میان روایت و تاریخ به بحث داستان و نا‌داستان مربوط می‌شود. ازاین‌منظر، وضعیت تاریخ بیهقی چگونه است؟ ازمنظر وایت، تاریخ بیهقی نه گاه‌شمار است و نه وقایع‌نامه، بلکه مشتمل برگزینش‌های معرفت‌شناختی و غایت‌شناختی بیهقی از تاریخ آن‌دوره ایران است که اتفاقاً هم بار ایدئولوژیک دارد و هم بار سیاسی. در واقع، بیهقی امر واقعی را به امر داستانی بدل کرده است. مقاله حاضر درباره این است که اولاً چگونه تاریخ بیهقی محصول گفتمان خاص سیاسی غالب در عصر غزنویان و بازتاب‌دهنده ویژگی‌های آن گفتمان است (چه در پرده چه بر پرده)؛ ثانیاً و ازمنظر وایت، تاریخ بیهقی گزارشی تاریخ‌محور است که از رهگذر بازنمایی روایی به روایتی برساخته و داستانی بدل می‌شود. به‌نظر می‌رسد تاریخ بیهقی گذار از روایتگری اسطوره‌ای و حماسی به روایتگری تاریخی و گیتیانه است.
کلیدواژه‌ها
تاریخ
روایت
امر واقعی
امر داستانی
تاریخ بیهقی

عنوان مقاله English

Narrative interweaved with history in the History of Beyhaqi: The Hayden White’s Approach

نویسنده English

Abolfazl Horri
Arak University
چکیده English

Due to the closeness of the two words "history" and "story" the debate between narrative and history has long been a multi-faceted issue: to what extent is "history" narrative, and to what extent can narrative be historical? Is narrative utterly devoid of truth, and does history have a direct relation to truth, so much so that if history is emptied of truth, it loses its validity. If the truth is not recorded in history, will it no longer be the truth? What is the difference between historical narrative and narrative history? What is the difference between a narrative and a non-fiction and, or historical narrative? All the discussion between narrative and history is but between fiction and non-fiction. From this perspective, what is the status of Beyhaqi's History? From White's point of view, Beyhaqi's History is neither a chronology nor a chronicle but contains Beyhaqi's epistemological and teleological selections from the history of this period of Iran, which ironically has both an ideological and a political burden. Beyhaqi has turned "the real" into "the fiction". This article shows firstly how the History of Beyhaqi, as the product of a particular political discourse, has been prevailed in the Ghaznavid era, and secondly how it reflects the characteristics of this discourse, both on and off the screen. The History of Beyhaqi is a transition from a mythical and epic narrative to a historical and worldly narrative.



کلیدواژه‌ها English

History
Narrative
the real
the fiction
History of Beyhaqi
احمدی، کاوه (بی‌تا) آثار، تاریخ و تبار بیهقی. بی‌جا: بی‌نا.
احمدی، کاوه (بی‌تا) آثار، تاریخ و تبار بیهقی. بی‌جا: بی‌نا.
بیهقی، ابوالفضل (۱۳۶۸) تاریخ بیهقی. تصحیح فیاض، با توضیحات خلیل خطیب‌رهبر. تهران: سعدی.
بیهقی، ابوالفضل (۱۳۶۸) تاریخ بیهقی. تصحیح فیاض، با توضیحات خلیل خطیب‌رهبر. تهران: سعدی.
جهاندیده، سینا (۱۳۷۹) متن در غیاب استعاره: بررسی ابعاد زیباشناختی تاریخ بیهقی. رشت: چوبک.
جهاندیده، سینا (۱۳۷۹) متن در غیاب استعاره: بررسی ابعاد زیباشناختی تاریخ بیهقی. رشت: چوبک.
حری، ابوالفضل (۱۳۸۹) «همبستگی سطوح روایت و فراکارکردهای هلیدی در داستان حسنک وزیر». ادب‌پژوهی. شماره 12: 69-87.
حری، ابوالفضل (۱۳۸۹) «همبستگی سطوح روایت و فراکارکردهای هلیدی در داستان حسنک وزیر». ادب‌پژوهی. شماره 12: 69-87.
حسین‌پناهی، فردین (۱۳۹۰) «بررسی تقابل حقیقت و واقعیت در تاریخ بیهقی برمبنای تحلیل گفتمان». جستارهای ادبی. شماره ۱۷۳: ۹۹-۱۲۲.
حسین‌پناهی، فردین (۱۳۹۰) «بررسی تقابل حقیقت و واقعیت در تاریخ بیهقی برمبنای تحلیل گفتمان». جستارهای ادبی. شماره ۱۷۳: ۹۹-۱۲۲.
راغب، محمد (۱۳۹۴) «نقش گسست‌های زمانی در اعتبار راوی در نیمه نخست تاریخ بیهقی». مطالعات تاریخ اسلام. شماره ۲۷: ۱۳۹-۱۷۴.
راغب، محمد (۱۳۹۴) «نقش گسست‌های زمانی در اعتبار راوی در نیمه نخست تاریخ بیهقی». مطالعات تاریخ اسلام. شماره ۲۷: ۱۳۹-۱۷۴.
رضی، احمد (۱۳۸3) «داستان‌وارگی در تاریخ بیهقی». نامه فرهنگستان. شماره ۲۳: ۶-۱۹.
رضی، احمد (۱۳۸3) «داستان‌وارگی در تاریخ بیهقی». نامه فرهنگستان. شماره ۲۳: ۶-۱۹.
عبداللهیان، حمید (1375) «نگاهی به جنبه‌های داستان‌نویسی در تاریخ بیهقی». ادبیات داستانی. شماره 41: 98-104.
عبداللهیان، حمید (1375) «نگاهی به جنبه‌های داستان‌نویسی در تاریخ بیهقی». ادبیات داستانی. شماره 41: 98-104.
میلانی، عباس (۱۳۷۲) «تاریخ در تاریخ بیهقی». ایران‌شناسی. شماره ۲۰: ۷۲۰-۷۲۱.
میلانی، عباس (۱۳۷۲) «تاریخ در تاریخ بیهقی». ایران‌شناسی. شماره ۲۰: ۷۲۰-۷۲۱.
میلانی، عباس (۱۳۷۸) تجدد و تجددستیزی در ایران. تهران: آتیه.
میلانی، عباس (۱۳۷۸) تجدد و تجددستیزی در ایران. تهران: آتیه.
والدمن، رابینسون (۱۳۷۵) زمانه و زندگی و کارنامه بیهقی. ترجمه منصوره اتحادیه. تهران: تاریخ ایران.
والدمن، رابینسون (۱۳۷۵) زمانه و زندگی و کارنامه بیهقی. ترجمه منصوره اتحادیه. تهران: تاریخ ایران.
یاحقی، محمدجعفر و مهدی سیدی (۱۳۷۹) دیبای دیداری. تهران: جامی.
یاحقی، محمدجعفر و مهدی سیدی (۱۳۷۹) دیبای دیداری. تهران: جامی.
یاوری، حورا (۱۳۸۰) «تأملی در ساختارهای روایی و نقش روایت‌های افزوده در تاریخ بیهقی». ایران‌شناسی. شماره ۴۹: ۱۱۷-۱۳۸.
یاوری، حورا (۱۳۸۰) «تأملی در ساختارهای روایی و نقش روایت‌های افزوده در تاریخ بیهقی». ایران‌شناسی. شماره ۴۹: ۱۱۷-۱۳۸.
Chatman, Seymour (1978) Story & Discourse: Narratve structure in fiction and film. Cornel University Press.
Chatman, Seymour (1978) Story & Discourse: Narratve structure in fiction and film. Cornel University Press.
Amirsoleimani, Soheila (1999) "Truths and Lies: Irony and Intrigue in the Tārīkh-i Bayhaqī". Iranian Studies. Vol. 32. No. 2. pp. 243-259. [DOI:10.1080/00210869908701955]
Amirsoleimani, Soheila (1999) "Truths and Lies: Irony and Intrigue in the Tārīkh-i Bayhaqī". Iranian Studies. Vol. 32. No. 2. pp. 243-259. [DOI:10.1080/00210869908701955]
Meisami, J. S. (1993) "The Past in Service of the Present: Two Views of History in Medieval Persia". Poetics Today. Vol. 14. No. 2. pp. 247-275. [DOI:10.2307/1773119]
Meisami, J. S. (1993) "The Past in Service of the Present: Two Views of History in Medieval Persia". Poetics Today. Vol. 14. No. 2. pp. 247-275. [DOI:10.2307/1773119]
Melville, Charles (Ed.) (2012) Persian Historiography (vol. X). London: I. B. Tauris & Co Ltd. [DOI:10.5040/9780755610426]
Melville, Charles (Ed.) (2012) Persian Historiography (vol. X). London: I. B. Tauris & Co Ltd. [DOI:10.5040/9780755610426]
Waldman, M. R. (1980) Toward a Theory of Historical Narrative: A Case Study in Perso-Islamicate Historiography. Columbus: Ohio State University Press.
Waldman, M. R. (1980) Toward a Theory of Historical Narrative: A Case Study in Perso-Islamicate Historiography. Columbus: Ohio State University Press.
White, Hayden (1987) the content of the form: narrative discourse and historical representation. Baltimore: The John Hopkins University Press.
White, Hayden (1987) the content of the form: narrative discourse and historical representation. Baltimore: The John Hopkins University Press.
White, Hayden (1973) Metahistory.The Historical Imagination in Nineteenth-century Europe. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
White, Hayden (1973) Metahistory.The Historical Imagination in Nineteenth-century Europe. Baltimore: Johns Hopkins University Press.