پدیده مرگ در آثار سنایی

نویسنده
خدابخش اسدالهی
دانشگاه محقق اردبیلی
10.52547/jls.5.14.7
چکیده
مسئله مرگ همواره از مهم‌ترین دغدغه‌های بشر بوده و هرکسی قصد داشته در این زمینه به حقایقی دست پیدا کند و یا به دنبال توجیهاتی برای پذیرش این درد درمان‌ناپذیر باشد. بسیاری از حکما، عرفا و متشرّعان مسلمان، در این باب به بیان نظرات و تحقیقات خود پرداخته‌اند؛ یکی از آنان که در این موضوع، هم‌چون سایر موضوعات، داد سخن داده است، سنایی غزنوی است. در این پژوهش، برای تبیین عقاید عرفانی، دینی و حکیمانه سنایی، با استفاده از حدیقه‌الحقیقه، دیوان و نیز مثنوی‌های وی، ابتدا مطالبی از قبیل: تعریف، شمول و فواید مرگ مطرح و ضمن ارائه تصویری نامحبوب از دنیا، از آن به عنوان مزرعه و آزمایشگاه منزل آخرت یاد شده است؛ سپس برای تکمیل اثبات جاودانگی آدمی، مباحثی نظیر: نسبی بودن پدیده مرگ و نیز ضرورت آن در نظام احسن با تکیه بر قرآن و حدیث ذکر شده است. نتیجه آن‌که مرگ پایان حیات آدمی نیست؛ بلکه تحولی رو به رشد و در جهت کمال است که او را در مسیر دستیابی به سعادت‌ها و کمالات اُخروی قرار می‌دهد؛ مجموعه این عوامل سبب می‌گردد که یقینی به مرگ حاصل شود که ممکن است زندگی محدود دنیوی را در نزد انسان، کم‌ارزش‌تر از زندگی جاوید آخرت جلوه دهد.
کلیدواژه‌ها
دغدغه
مرگ
زندگی
دنیا
آخرت

عنوان مقاله English

"Death" in Sanai's works

نویسنده English

Khodabakhsh asadollahi
Mohaghegh Ardabili University
چکیده English

Human mind is always obsessed with the issue of death on which everyone tries to shed light. Many people have also attempted various explanations justifying our submission to the incurable death. Many sages and religious scholars have researched and discussed about this subject. One of them is Sanayi. In this article, in order to explain mystical, religious and wisely views of Sanayi, initially, we discuss over the themes such as definition, inclusiveness, death benefits through appealing to "Hadighatalhaghighat", "Divan" and "Mathnaviha" in which the earthly world is portrayed as a farm and lab in which we can prepare ourselves for the dooms day. Then, to drive home our attempts to approve the eternality of man, we elaborate on subjects such as the death relativity and that it is a prerequisite for the perfect world. To this end we draw on Hadith and Quran verses. We come to this conclusion that death cannot be considered as an end to human life but it is an evolutionary phenomenon which paves the way for man prosperity and perfection. These insights can lead us to an outright faith in death which helps us to undervalue the life in this world for a more valuable one in the other world.

کلیدواژه‌ها English

Apprehension
Death
Life
World
Next world
قرآن کریم.
قرآن کریم.
آشتیانی، سیّد جلال‌الدین (1380) شرح مقدمه قیصری. چاپ پنجم. قم: بوستان کتاب.
آشتیانی، سیّد جلال‌الدین (1380) شرح مقدمه قیصری. چاپ پنجم. قم: بوستان کتاب.
ابن حسام‌الدین الهندی، علاءالدین علی المتقی (1397ق) کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال. تصحیح صفوه السقا. بیروت: مکتبه التراث الاسلامی.
ابن حسام‌الدین الهندی، علاءالدین علی المتقی (1397ق) کنزالعمّال فی سنن الاقوال و الافعال. تصحیح صفوه السقا. بیروت: مکتبه التراث الاسلامی.
پورنامداریان، تقی (1375) رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. چاپ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
پورنامداریان، تقی (1375) رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. چاپ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
پورنامداریان، تقی (1385) داستان پیامبران در کلیات شمس (شرح و تفسیر عرفانی داستان‌ها در غزل‌های مولوی). چاپ سوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
پورنامداریان، تقی (1385) داستان پیامبران در کلیات شمس (شرح و تفسیر عرفانی داستان‌ها در غزل‌های مولوی). چاپ سوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
التهانوی، محمد اعلی بن علی (بی‌تا) کشّاف اصطلاحات الفنون. بیروت: دار صادر.
التهانوی، محمد اعلی بن علی (بی‌تا) کشّاف اصطلاحات الفنون. بیروت: دار صادر.
الجرجانی، السیّد الشّریف (1424 ق. ) التّعریفات. وضع حواشیه و فهارسه محمد باسل عیون السّود. الطبعه الثانیه. بیروت: دار الکتب العلمیّه.
الجرجانی، السیّد الشّریف (1424 ق. ) التّعریفات. وضع حواشیه و فهارسه محمد باسل عیون السّود. الطبعه الثانیه. بیروت: دار الکتب العلمیّه.
خیّام، ابوالفتح عمر بن ابراهیم (1373) رباعیّات خیّام. به تصحیح و تحشیه محمد علی فروغی و قاسم غنی. به اهتمام ع ـ جربزه‌دار. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
خیّام، ابوالفتح عمر بن ابراهیم (1373) رباعیّات خیّام. به تصحیح و تحشیه محمد علی فروغی و قاسم غنی. به اهتمام ع ـ جربزه‌دار. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
دبروین، ی. ت. پ (1378) حکیم اقلیم عشق. ترجمه مهیار علوی مقدم و محمد جواد مهدوی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
دبروین، ی. ت. پ (1378) حکیم اقلیم عشق. ترجمه مهیار علوی مقدم و محمد جواد مهدوی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
زرقانی، سیّد مهدی (1381) زلف عالم‌سوز. تهران: روزگار.
زرقانی، سیّد مهدی (1381) زلف عالم‌سوز. تهران: روزگار.
زرّین‌کوب، عبدالحسین (1381) فرار از مدرسه. چاپ هفتم. تهران: امیرکبیر.
زرّین‌کوب، عبدالحسین (1381) فرار از مدرسه. چاپ هفتم. تهران: امیرکبیر.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1360) مثنوی‌های سنایی به انضمام شرح سیرالعباد الی المعاد. با تصحیح و مقدمه محمدتقی مدرّس رضوی. چاپ دوم. تهران: بابک.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1360) مثنوی‌های سنایی به انضمام شرح سیرالعباد الی المعاد. با تصحیح و مقدمه محمدتقی مدرّس رضوی. چاپ دوم. تهران: بابک.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1382) حدیقه‌الحقیقه و شریعهالطریقه. با تصحیح و مقدمه مریم حسینی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1382) حدیقه‌الحقیقه و شریعهالطریقه. با تصحیح و مقدمه مریم حسینی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1377) حدیقهالحقیقه و شریعه‌الطریقه. به تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. چاپ پنجم. تهران: دانشگاه تهران.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1377) حدیقهالحقیقه و شریعه‌الطریقه. به تصحیح محمدتقی مدرس رضوی. چاپ پنجم. تهران: دانشگاه تهران.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1380) دیوان. به سعی و اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. چاپ پنجم. تهران: سنایی.
سنایی، ابوالمجد مجدود بن آدم (1380) دیوان. به سعی و اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. چاپ پنجم. تهران: سنایی.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1372) تازیانه‌های سلوک. تهران: آگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1372) تازیانه‌های سلوک. تهران: آگاه.
شهیدی، سیّد جعفر (مترجم) (1372) نهج‌البلاغه. چاپ چهارم. تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
شهیدی، سیّد جعفر (مترجم) (1372) نهج‌البلاغه. چاپ چهارم. تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
شیروانی، علی (به کوشش) (1385) نهج الفصاحه. چاپ دوم. دارالفکر.
شیروانی، علی (به کوشش) (1385) نهج الفصاحه. چاپ دوم. دارالفکر.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1364) اخلاق ناصری. چاپ سوم. تهران: خوارزمی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1364) اخلاق ناصری. چاپ سوم. تهران: خوارزمی.
الغزّالی، ابی حامد محمد بن محمد (1425ه‍ ) احیاء علوم‌الدّین. بیروت: دارالکتب العلمیّه.
الغزّالی، ابی حامد محمد بن محمد (1425ه‍ ) احیاء علوم‌الدّین. بیروت: دارالکتب العلمیّه.
غزّالی، محمد بن محمد (1384) احیاء علوم‌الدین. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی. به کوشش حسین خدیوجم. چاپ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
غزّالی، محمد بن محمد (1384) احیاء علوم‌الدین. ترجمه مؤیدالدین محمد خوارزمی. به کوشش حسین خدیوجم. چاپ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
غزّالی، محمد بن محمد (1384) کیمیای سعادت. به سعی و اهتمام پروین قائمی. چاپ دوم. تهران: پیمان.
غزّالی، محمد بن محمد (1384) کیمیای سعادت. به سعی و اهتمام پروین قائمی. چاپ دوم. تهران: پیمان.
فتوحی، محمود و علی‌اصغر محمدخانی (1385) شوریده‌ای در غزنه: اندیشه‌ها و آثار حکیم سنایی. تهران: سخن.
فتوحی، محمود و علی‌اصغر محمدخانی (1385) شوریده‌ای در غزنه: اندیشه‌ها و آثار حکیم سنایی. تهران: سخن.
فروزانفر، بدیع‌الزّمان (1370) احادیث مثنوی. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
فروزانفر، بدیع‌الزّمان (1370) احادیث مثنوی. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
مطهّری، مرتضی (1385) عدل الهی. چاپ بیست و پنجم. قم: صدرا.
مطهّری، مرتضی (1385) عدل الهی. چاپ بیست و پنجم. قم: صدرا.
مولوی، جلال الدین (بی‌تا) مثنوی معنوی. به همّت رینولد الین نیکلسون. تهران: مولی.
مولوی، جلال الدین (بی‌تا) مثنوی معنوی. به همّت رینولد الین نیکلسون. تهران: مولی.
نسفی، عزیزالدین (1384) الانسان الکامل. با پیشگفتار‌ هانری کربن. با تصحیح و مقدمه ماریژان موله. ترجمه مقدمه از دهشیری. چاپ هفتم. تهران: طهوری.
نسفی، عزیزالدین (1384) الانسان الکامل. با پیشگفتار‌ هانری کربن. با تصحیح و مقدمه ماریژان موله. ترجمه مقدمه از دهشیری. چاپ هفتم. تهران: طهوری.
همدانی، عین‌القضات (1386) تمهیدات. مقدمه و تصحیح عفیف عسیران. چاپ هفتم. تهران: منوچهری.
همدانی، عین‌القضات (1386) تمهیدات. مقدمه و تصحیح عفیف عسیران. چاپ هفتم. تهران: منوچهری.
یاحقی، جعفر و محمدرضا براتی (1385) «بوطیقای مرگ در شعر سنایی و خیام». فصلنامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. شماره 21: 25- 50.
یاحقی، جعفر و محمدرضا براتی (1385) «بوطیقای مرگ در شعر سنایی و خیام». فصلنامه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی. شماره 21: 25- 50.